ΕΧΘΡΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ

 

 

Εχθρικοί δεσμοί

Μπήκε διστακτικά, αν και δεν ήταν του χαρακτήρα της, και με το έντονο παρουσιαστικό που είχε, πιθανόν να μην φάνηκε. Κάθισε στα πίσω καθίσματα και περίμενε. Η αίθουσα του θεάτρου σταδιακά γέμισε με κόσμο και σχεδόν όλες οι θέσεις είχαν καταληφθεί προτού ακουστεί το τρίτο κουδούνι.

Βυθισμένη στο σκοτάδι, η Ροζάνα αισθάνθηκε ασφυκτικά ανάμεσα σε τόσες ανάσες. Τελικά, το φως επέστρεψε γλυκό στην αίθουσα και οι βαριές μπορντό κουρτίνες τραβήχτηκαν για να αναδείξουν το ξύλινο σκηνικό. Σκαλωσιές, σχοινιά και κοντάρια. Οι ηθοποιοί είχαν πάρει τις θέσεις τους παραμένοντας ακίνητοι ανάμεσα στα αντικείμενα, μέχρι να δοθεί σινιάλο για να μπορέσουν να κουνηθούν και να μιλήσουν, καθένας από αυτούς διατηρώντας κάτι ξύλινο πάνω του, σαν να υποδύονταν αγάλματα που είχαν μόλις αποκτήσει ανθρώπινη πνοή και μιλιά.

Κρυμμένη στη θέση της, η Ροζάνα παρακολουθούσε. Όπως συμβαίνει πάντα στο θέατρο, ως θεατής αισθανόταν πως το βλέμμα των ηθοποιών έπεφτε διαρκώς πάνω της. Μικρά και μαύρα, τα μάτια της, σε μια στιγμιαία σύσπαση των μυών, ανέδειξαν τη μοχθηρία που έκρυβαν μέσα τους, καθώς ακολουθούσαν μανιωδώς και με διανοητική ένταση την εξέλιξη των στιγμών επάνω στη σκηνή, κάτω από τους κυανούς προβολείς. Αλλεπάλληλες κινήσεις αγαλμάτων, άγαρμπες μεταφορές ομοιωμάτων χρηστικών αντικειμένων, αναπάντεχα τραγούδια και χορευτικά, απρόσμενες εναλλαγές ρούχων στα ίδια πρόσωπα ώστε να παίξουν έναν εντελώς αντίθετο από τον προηγούμενο ρόλο σε ένα ταχύ πέρασμα σκηνών... Όλα αυτά αντιπροσώπευαν τον εσωτερικό κόσμο, τη φαντασία και το όραμα, όχι μόνο του συγγραφέα, δηλαδή του Μπρεχτ, μα και της σκηνοθέτιδος. Η οποία δεν ήταν άλλη παρά το μικρό πλάσμα, που λιγότερο από τριάντα χρόνια πριν, το είχε βγάλει μέσα σε πόνους και λαχτάρα, από τα ίδια της τα σπλάχνα, ως άλλη μία ένδειξη της προσωπικής της δύναμης, όπως έλεγε συχνά στον εαυτό της. Δώρο Θεού αρχικά, μία δόση απογοήτευσης στη συνέχεια.

Αισθάνθηκε την ανάσα του διπλανού της, ενός νεαρού άντρα, το πολύ σαράντα χρονών, καθώς στέναζε σιγανά, τόσο συνεπαρμένος από την τελευταία ανατροπή στο δικαστήριο, που απόρησε και ίδια, σκεπτόμενη πώς αυτός ο άντρας να είχε καταφέρει να μην έχει έρθει σε επαφή με αυτό το έργο νωρίτερα. Εκείνος, τινάζοντας με ενθουσιασμό τον καρπό του είχε στραφεί προς τη φιλενάδα του και σχολίαζε πόσο εντυπωσιακή είναι η σκηνοθετική ματιά της Έλενας.

“Δεν βρίσκω τίποτα εντυπωσιακό σε ένα έργο που έχει χιλιοπαιχτεί και μάλιστα από επαγγελματίες!” σκέφτηκε εκνευρισμένη η Ροζάνα και σούφρωσε τα χείλη της με πείσμα, προσπαθώντας να μην δώσει περισσότερη σημασία σε αυτούς τους αδαείς νέους.

Να, λοιπόν, σε ποιους άρεσε η σύγχρονη τέχνη που την άφηνε παντελώς αδιάφορη, ή μάλλον την ερέθιζε σε σημείο να αισθάνεται αφόρητα ενοχλημένη έως και προσβεβλημένη!

Σηκώθηκε απότομα την ώρα του δεύτερου κύματος χειροκροτημάτων, για να φορέσει το σακάκι της. Το βλέμμα της έμοιαζε να συναντήθηκε με εκείνο της κόρης της καθώς η Έλενα υποκλινόταν μπροστά στους θεατές της, χαμογελώντας κάπως συνεσταλμένα.

 

Αφού η Έλενα ευχαρίστησε για άλλη μια φορά τους θεατές που είχαν παρευρεθεί στην πρεμιέρα και νιώθοντας το μεγάλο βάρος της πρώτης μέρας να έχει φύγει από πάνω της, κατέβηκε στα παρασκήνια για να συγχαρεί τους πάντες. Έπειτα από πολλές συγκινητικές αγκαλιές, τους άφησε να ντυθούν και προχώρησε βιαστικά προς την έξοδο. Αισθανόταν πως άλλη μία μάχη είχε κερδηθεί. Τώρα έμενε το έργο να αγαπηθεί από το κοινό. Να σχολιαστεί, να φέρει σκέψεις, όνειρα, θέληση για περισσότερο θέατρο. Τώρα έμενε να γίνει δικό τους.

“Εντάξει, ήταν μία ερασιτεχνική δουλειά”, σχολίαζε μισή ώρα αργότερα η μάνα της που είχε καθίσει ήδη στο τραπέζι, κοντά σε μια δημοσιογράφο και στα μικρότερα κορίτσια της ομάδας.

Τα κεφάλια γύρισαν προς το μέρος της Έλενας καθώς πλησίαζε για να χαιρετήσει γνωστούς και φίλους, τις οικογένειες των ηθοποιών, συναδέλφους και κριτικούς θεάτρου. Αφού είχε συζητήσει εν συντομία με τους περισσότερους και είχε δεχτεί τα όμορφα λόγια τους, κάθισε στην κενή θέση που είχαν κρατήσει για εκείνη στη μέση του τραπεζιού, όπου είχε ήδη σερβιριστεί το φαγητό. Θαλασσινά και κρεατικά, κρασί και μπύρα στην ταβέρνα με θέα στη λίμνη.

Ο κύκλος με την κιμωλία στον Καύκασο, του Μπέρτολντ Μπρεχτ ήταν ο τίτλος στην τοιχοκολλημένη αφίσα απέναντί της. Σκηνοθεσία: Έλενα Τζινάκη

Χαμογέλασε για άλλη μια φορά με τα αστεία των αγοριών πριν ξεκινήσει να σερβιρίζεται και να τρώει λαίμαργα, καθώς είχε δυο μέρες να φάει λόγω της αγωνίας. Οι χαρούμενες ομιλίες γύρω της έσβηναν και τα φώτα δήλωναν μόνο λαμπερά πρόσωπα. Όλοι ένιωθαν ικανοποιημένοι και το έδειχναν.

“Για αυτές τις χαρούμενες στιγμές, αξίζει όλη η κούραση και η αγωνία των προβών” είπε αυθόρμητα η Έλενα και όλοι συμφώνησαν.

Πριν προλάβει να ολοκληρώσει το πιάτο της, ξεκίνησαν τις φωτογραφίες.

Η Ροζάνα έπιασε το πιρούνι με τρεμάμενο χέρι καθώς για λίγο είχε πέσει σιωπή γύρω της, στην άκρη του μεγάλου τραπεζιού. Δεν ήταν πως δεν μιλούσαν, μα είχε πάψει να ακούει. Ήπιε απ' το κολονάτο ποτήρι της και σηκώθηκε με κόπο γιατί την είχε πονέσει το στομάχι της. Δεν ήταν άλλωστε και τόσο εύκολο να κουβαλάει το βάρος του σώματός της, καθώς τα παραπανίσια κιλά είχαν προστεθεί χρόνο με τον χρόνο και δεν σκόπευαν να την αποχωριστούν. Αρκέστηκε σε ένα χαμόγελο και προχώρησε προς το εσωτερικό της ταβέρνας για να βρει τις τουαλέτες.

Ένας από τους σερβιτόρους την καθοδήγησε. Σπρώχνοντας την πόρτα με το θηλυκό σύμβολο στο ταμπελάκι, αντίκρισε μπροστά της την μελαχρινή κριτικό θεάτρου με την οποία είχαν πιάσει κουβέντα νωρίτερα, κατά την αναμονή στη σάλα πριν την έναρξη της παράστασης.

Βλέποντας τη Ροζάνα, η γυναίκα χαμογέλασε φιλικά.

“Να φρεσκαριστούμε και λίγο”, της είπε χαρωπά η κριτικός, ενώ ανανέωνε το κραγιόν στα χείλη της.

“Επιβάλλεται” συμφώνησε η Ροζάνα και άνοιξε τη βρύση για να ξεπλύνει τα χέρια της από τη σάλτσα γαρίδας.

Είχε έντονο φωτισμό. Οι ρυτίδες είχαν χαράξει τα χρόνια της ζωής πάνω στο πρόσωπό της, αλλά τις είχε πια συνηθίσει και θεωρούσε πως ακόμα και τώρα, παρέμενε μία ωραία γυναίκα. Φρόντιζε την εμφάνιση της. Αν και ο θάνατος ολοένα πλησίαζε και δεν ήταν λίγες οι φορές που τριγύριζε αυτή η ιδέα στη σκέψη της, ενώ οι πλάτες της βάραιναν και τα πόδια της πρήζονταν κατά την ορθοστασία, ήλπιζε να καθυστερήσει το γήρας όσο το δυνατόν περισσότερο και να μην το σκέφτεται και πολύ...

Σκούπισε το μολύβι ματιών που είχε κυλήσει από τον ιδρώτα στις άκρες των βλεφάρων της.

“Συγχαρητήρια και πάλι για την μικρή σου! Να τη χαίρεσαι” της είπε η γυναίκα φεύγοντας.

Η Ροζάνα έστρωσε με τα δάχτυλα, τα σγουρά, βαμμένα ξανθά μαλλιά της στους κροτάφους και τα έφερε πίσω από τα αυτιά. Δεν κοιτούσε τον εαυτό της στον καθρέφτη, μα τον καθρέφτη του εαυτού της. Την κόρη της.

Σκεφτόταν πως η κόρη της ήταν μια αντανάκλαση της ίδιας. Όλα όσα η Ροζάνα είχε μέσα της από νέο κορίτσι, η δυναμικότητα, η καλλιτεχνική της φύση, η φιλοσοφική σκέψη και η οξυδέρκεια, όλα αυτά, αναπόσπαστα κομμάτια του είναι της, όταν ήρθαν εκείνα τα βρωμερά πλάσματα, τα παιδιά της, αυτά που της είχαν φάει όλη τη ζωή, τα ρούφηξαν από μέσα της! Αντιγράφοντάς την, παρίσταναν τους σπουδαίους. Μα ήταν είρωνες όλοι τους, και οι κόρες και ο γιος της. Της μιλούσαν με αγένεια, χωρίς αγάπη. Ήταν άδικο να της έχουν κλέψει τα ταλέντα της και να τα χρησιμοποιούν ως δικά τους, ενώ εκείνη είχε αφιερώσει τη ζωή της σε αυτούς, θυσιάζοντάς τα...

Η κριτικός θεάτρου την κοίταζε έκπληκτη.

“Δεν σας άρεσε;”

“Ήταν μια ερασιτεχνική προσπάθεια” απάντησε ψυχρά, ρίχνοντάς της μια γρήγορη ματιά.

“Οι ηθοποιοί είναι ακόμα φοιτητές, το γνωρίζω αυτό. Δεν παύει όμως να είναι μια αξιόλογη προσπάθεια. Τα πήγαν πολύ καλά τα παιδιά, και η σκηνοθετική ματιά της Έλενας έχει κάτι πολύ φρέσκο που το χρειάζεται η νέα γενιά για να αγαπήσει την τέχνη. Εσείς που είστε και καθηγήτρια πανεπιστημίου θα έπρεπε να σκέπτεστε τους νέους περισσότερο απ' τον καθένα.”

“Δεν είδα τίποτα το εντυπωσιακό. Τι άλλο να πω; Εγώ είμαι του κλασικού και αυτό διδάσκω. Δεν μ' αρέσουν οι νεωτερισμοί.”

Η γυναίκα γέλασε και βγήκε απ' τις τουαλέτες. Η Ροζάνα έφτυσε στον νιπτήρα για να καθαρίσει τα δόντια της.

Επιστρέφοντας στο τραπέζι είδε πως τρεις καρέκλες είχαν αδειάσει από την παρέα που καθόταν δίπλα στην Έλενα και εκείνη της έκανε νόημα να πάει να καθίσει κοντά της.

“Έλα μαμά. Θέλεις λίγο ακόμα κρασί;”

“Δεν οδηγώ, οπότε γιατί να πω όχι; Αλλά βάλε μου απ' το δικό σας γιατί το άλλο ήταν κάπως στυφό, μου άφησε κακή γεύση.”

“Αυτό είναι γλυκό, θα σ΄ αρέσει πιστεύω.”

Η Ροζάνα έκανε έναν μορφασμό, άθελά της. Ήταν και η κούραση του ταξιδιού, την είχε χτυπήσει και το αλκοόλ. Το κεφάλι της είχε ζεσταθεί και τα μάτια της πονούσαν.

“Τι έγινε; Δεν μου είπες πώς σου φάνηκε το έργο;”

“Εντάξει, καλό ήταν. Αλλά σου έχω πει να μη χάνεις τον χρόνο σου με παιδιά!”

Η Έλενα γούρλωσε τα μάτια και χαμήλωσε την ένταση της φωνής της.

“Είναι επιλογή μου. Και αυτά τα παιδιά το βλέπουν σοβαρά. Οι περισσότεροι σκοπεύουν να ακολoυθήσουν την υποκριτική στο μέλλον. Θα σ' ακούσει και κανείς και θα στενοχωρηθεί.” της είπε όσο πιο σιγανά μπορούσε, αν και σίγουρα κάποιοι είχαν ακούσει τη συνομιλία.

Η κριτικός θεάτρου τις παρατηρούσε από μακριά με ζωγραφισμένη την έκπληξη στο βλέμμα και ένα στραβό, πλατύ χαμόγελο, λες και είχε μόλις ανακαλύψει τη μεγαλύτερη ίντριγκα στον κόσμο.

 

Το κοριτσάκι που προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή της μαμάς. Ανακύκλωση νέων τάσεων χωρίς πρωτοτυπία είδαμε στη χθεσινή παράσταση. Η σκηνοθέτιδα, κατά πώς φαίνεται, είχε αγωνία να κερδίσει την αγάπη του κοινού, όπως ένα παιδί που στερείται γονικής αγάπης. Εκμαιεύει συναισθήματα με δόλιους τρόπους θέλοντας να καλύψει την έλλειψη γνώσεων και ταλέντου. Έχουμε κουραστεί να βλέπουμε αντιγραφές. Στον δρόμο, στα κοινωνικά δίκτυα, ακόμα και στην τέχνη. Ένα ηχηρό όχι για την Έλενα Τζινάκη που χρησιμοποιεί ερασιτέχνες, με στόχο να ρίξει εκεί τις δικές της αδυναμίες και ευθύνες στην αποτυχία αυτής της παράστασης.

Καθισμένη στο δωμάτιο του νοσοκομείου, νωρίς το πρωί, η Έλενα διάβαζε το άρθρο στο κινητό της μη μπορώντας να συγκρατηθεί, έτσι βούρκωσε.

Εξακολουθούσε να είναι το θύμα της μάνας της. Έπρεπε να αποδείξει σε όλους πως αξίζει, ενώ η μάνα της συνέχιζε να γρατζουνάει πληγές που η ίδια είχε χαράξει πάνω της, να βάζει τρικλοποδιές στους αγώνες δρόμου που έκανε η Έλενα για να προλάβει να αναπληρώσει τα χαμένα χρόνια της αβεβαιότητας και της έλλειψης αποφάσεων... Και τώρα, αντί να γιορτάζει μία νίκη της, έπρεπε να στρέψει πάλι την προσοχή της στη Ροζάνα.

Οι γιατροί ευτυχώς είπαν πως της είχε απλώς ανέβει η πίεση. Σε λίγες ώρες θα έχουν βγει όλα τα αποτελέσματα και εφόσον είναι καλά, θα μπορέσουν να επιστρέψουν σύντομα στο σπίτι τους.

Το βράδυ, ντροπιασμένη, η Έλενα θα έπρεπε να σταθεί ξανά μπροστά στους ηθοποιούς και να τους εμψυχώσει, μη έχοντας καλά καλά ανακτήσει η ίδια τη δύναμή της μετά από τέτοια άξαφνη πτώση. Να είναι, όχι ντροπιασμένη, μα πιο σίγουρη για τον εαυτό της από κάθε άλλη φορά και να ενθαρρύνει τα παιδιά όπως ποτέ κανείς δεν την είχε ενθαρρύνει, για να αποδείξουν όλοι μαζί πως τα λόγια της τόσο κακοπροαίρετης κριτικής που είχαν λάβει ήταν άδικα και λανθασμένα. Ή μάλλον, όχι για να αποδείξουν, αλλά για να το ευχαριστηθούν χωρίς να τους νοιάζει καμία κριτική, είτε είναι θετική, είτε αρνητική.

Μα απορούσε πώς μία τόσο καλλιεργημένη γυναίκα όπως υποτίθεται πως ήταν η αρθρογράφος, είχε καταφέρει να πέσει θύμα του δηλητηρίου που έβγαζε ώρες ώρες η μάνα της... Αντί για μία αντικειμενική κριτική, είχε παραθέσει εξ ολοκλήρου την υποκειμενικότητα της Ροζάνας που λόγω ζήλιας και ενός αδιευκρίνιστου λόγου γενικευμένης δυσφορίας, είχε στολίσει με υποτιμητικά σχόλια το έργο της κόρης της, μη μπορώντας να διαχωρίσει τη θέση της από την ολότελα ξεχωριστή από τη δική της, επαγγελματική και προσωπική ζωή της Έλενας. Βέβαια, το κύρος που μετέδιδε ο εγωισμός της Ροζάνας ήταν πολύ πειστικό, ειδικά για τους δημοσιογράφους που αναζητούν διαρκώς κάτι πικάντικο που θα ανεβάσει κατακόρυφα τις προβολές τους. Η αρνητικότητα, η στροφή των πολλών εναντίον του ενός, η εμπορικότητα της τέχνης με την απομόνωση των ανεξάρτητων καλλιτεχνών στην αντίπερα όχθη, είναι αναμφίβολα μερικές από τις κορυφαίες τάσεις της εποχής.

Αυτά, αντί να τα κρατήσει στη σκέψη της, σφραγίζοντας το στόμα της και βαραίνοντας το στήθος της με θλίψη, αποφάσισε να τα καταγράψει σε ένα άρθρο που στάλθηκε ως απάντηση στο περιοδικό.

Έτσι, όσο οι πληγές άνοιγαν, με έναν παράξενο τρόπο έμοιαζε να ξανακλείνουν γρηγορότερα και να θεραπεύονται σε μία στιγμή. Κι όσο καλή και αν έμοιαζε, ήξερε πολύ καλά πως της είχαν τελειώσει οι αντοχές και τα χέρια της είχαν βγάλει από μέσα τους μέταλλα. Είχε γεμίσει ασπίδες, μα δεν χρειαζόταν άλλο να αμυνθεί. Με πανοπλία και κράνος στο κεφάλι της, η κάθε βολή εναντίον της παρεκτρεπόταν και δεν κατάφερνε περισσότερα απ' το να σταθεί αφορμή για να πέσει η Έλενα σε σύντομη περισυλλογή. Να αναρωτηθεί πώς θα μπορούσε να εκφραστεί ακόμα πιο αυθεντικά, χωρίς να υπολογίζει κανέναν. Ποιο είναι το επόμενο βήμα για να πλησιάσει τον στόχο της αποφεύγοντας τα εμπόδια. Μια ενδοσκόπηση, αυτό κατάφερναν οι βολές, ώστε η κάθε επόμενη κίνηση να μην υπακούει σε κανέναν κανόνα παρά μόνο στη δική της έμπνευση.

Όταν η Ροζάνα ξύπνησε, η Έλενα της έδειξε την κριτική.

“Δεν μπορώ να διαβάσω τώρα. Τρελάθηκες; Θες να με σκοτώσεις;”

“Νομίζω πως υπερβάλλεις.”

“Δεν μπορώ, σου λέω.”

“Ήταν κακή κριτική. Με προσέβαλλε άσχημα.”

“Καθένας έχει την άποψή του.”

“Σας είδα που μιλούσατε χθες. Σου είπε γιατί δεν της άρεσε;”

“Όχι, μιλούσαμε περισσότερο για τα δικά μας κοινά. Είναι απ' τα μέρη μου, ξέρεις.”

“Το ήξερα ότι δεν μπορούσα να σ' εμπιστευτώ.”

“Είσαι άδικη τώρα.”

“Εσύ είσαι άδικη.”

Η Έλενα βγήκε απ' το δωμάτιο και προχώρησε προς την έξοδο. Ο ήλιος είχε ζεστάνει τα παγκάκια στο προαύλιο και ο καφές στο χέρι της έκαιγε. Δεν την ένοιαζε, όμως. Δεν πίστευε πως η θέση της “καιγόταν”, όπως της έλεγε ένας φίλος σε μήνυμα.

Δεν την ενοχλούσε ούτε η άποψη της Ροζάνας, ούτε τα εμπόδια που είχε φυτέψει μέσα της από τα παιδικά χρόνια και συνέχιζε να τα σκορπάει μπροστά στον δρόμο της. Αυτός ήταν ο χαρακτήρας της Ροζάνας και δεν θα άλλαζε. Όπως και ο κόσμος, θα παρέμενε ίδιος. Η Έλενα, όμως, μέρα με τη μέρα άλλαζε και είχε πάρει μία φόρα που κανείς και τίποτα δεν θα μπορούσε να ανακόψει την πορεία της.